Melatonine en veroudering van de huid

Crèmes met melatonine kunnen helpen om zichtbare tekenen van veroudering te verbergen. Dat lijkt te mooi om waar te zijn, maar zou toch wel een beetje waar kunnen zijn. Bij proefdieren lijken crèmes die melatonine bevatten, inderdaad te werken. Nu is ook onderzoek bij mensen gepubliceerd. Huidspecialisten Goldberg en collega’s deden onderzoek met een melatonine bevattende serumolie bij 24 gezonde mensen (van wie 20 vrouwen) tussen 40 en 75 jaar oud. Zij brachten de serumolie ’s avonds aan op gelaat, nek en rechterbovenarm. De behandeling duurde 12 of 24 weken. Twee huidspecialisten bekeken de huid vooraf en na 12 weken. Ze beoordeelden de huidkwaliteit op uitstraling, huidtextuur en gladheid, pigmentatie, roodheid, grootte van de poriën, huidtonus, huidskleur, huidlijntjes, rimpels en ‘jeugdige uitstraling’. Ook werden er foto’s gemaakt en werd een klein stukje huidweefsel voor microscopisch onderzoek afgenomen van de rechterbovenarm. Een biopt uit de linkerbovenarm fungeerde daarbij als controle. Bij 12 personen werd dit na 24 weken behandeling herhaald.

De onderzoekers vonden dat er na 12 weken een duidelijke verbetering was opgetreden van de huidtextuur en de mate van ‘jeugdige uitstraling’. Op de andere beoordelingspunten was de verbetering kleiner. Bij de groep die 24 weken was behandeld vonden de onderzoekers dat de verschillen met de beginmetingen duidelijk groter waren. Uit het onderzoek van de huidbiopten bleek dat de opperhuid van de rechterbovenarm (behandeld) iets dikker was geworden dan die van de linkerbovenarm (niet behandeld). De toename van de dikte van de onderste huidlagen was aan de behandelde kant minder groot. Ook was er aan de behandelde zijde een geringe toename van de hoeveelheid hyaluronzuur in de huid.

Er zijn wel wat kritische opmerkingen over dit onderzoek te maken. Allereerst bevatte de serumolie behalve melatonine, ook ascorbyl tetraisopalmitaat en bakuchiol. Ascorbyl tetraisopalmitaat is een vitamine C-derivaat. Het werkt, net als vitamine C,  als een antioxidant. Antioxidanten beschermen het lichaam tegen diverse schadelijke invloeden van buitenaf. Bakuchiol werkt als vitamine A (een vitamine dat een gunstige invloed heeft op de huid) en is ook een antioxidant. Zowel ascorbyl tetraisopalmitaat als bakuchiol wordt al in veel schoonheidsproducten tegen rimpelvorming toegepast. En een tweede bezwaar is dat de onderzoekers als consulent verbonden zijn aan de fabrikant van de serumolie die ze tijdens hun onderzoek gebruikten.

Rimpels in je huid zijn een gevolg van het ouder worden. De gevolgen van het ouder worden manifesteren zich overal in het lichaam, niet alleen in de huid. De huid volgt het verouderingsproces van het lichaam en is het meest in het oog springende zichtbare verschijnsel daarvan. Veroudering van de huid heeft daarbij niet alleen met leeftijd te maken, maar ook met de hoeveelheid schadelijke invloeden van buitenaf, zoals zonlicht en de mate waarin het lichaam zich hiertegen weet te beschermen. Melatonine in de huid speelt een rol bij herstel van DNA-schade en beschermt daardoor tegen het ontstaan van huidkanker. Daarnaast beschermt melatonine tegen het ontstaan van rimpels in de huid.

Bij gebruik op de huid werkt melatonine natuurlijk alleen op die plaatsen waar het wordt uitgesmeerd. Op de veroudering van de rest van het lichaam heeft het echter geen enkel effect. Bovendien zijn melatonine bevattende serumolie en crème vele malen duurder in gebruik dan melatonine in tabletvorm. Je kunt ook meten in hoeverre je voldoende of juist te weinig melatonine aanmaakt en of het zin heeft om preventief melatonine te gaan gebruiken. Je kunt deze test hier aanvragen. Je krijgt dan samen met de uitslag een advies.

Bronnen
Goldberg DJ, Mraz-Robinson D, Granger C. Efficacy and safety of a 3-in-1 antiaging night facial serum containing melatonin, bakuchiol, and ascorbyl tetraisopalmitate through clinical and histological analysis [published online ahead of print, 2020 Feb 15]. J Cosmet Dermatol. 2020;10.1111/jocd.13329. doi:10.1111/jocd.13329

Rusanova I, Martínez-Ruiz L, Florido J, et al. Protective Effects of Melatonin on the Skin: Future Perspectives. Int J Mol Sci. 2019;20(19):4948. Published 2019 Oct 8. doi:10.3390/ijms20194948

Kleszczynski K, Fischer TW. Melatonin and human skin aging. Dermatoendocrinol. 2012 Jul 1;4(3):245-52. doi: 10.4161/derm.22344

Combinatie melatonine met famotidine kan verkeerd uitpakken

In sommige tabletten met het maagzuurremmende middel ranitidine zijn verontreinigingen aangetroffen met het kankerverwekkende N-nitrosodimethylamine (NDMA). Mensen die ranitidine gebruiken worden nu omgezet op famotidine. Dit heeft dezelfde maagzuurremmende werking. Famotidine heeft echter een (gering) remmende werking op het enzym CYP1A2 dat in de lever melatonine afbreekt. Onderzoek waaruit deze remmende invloed is gebleken is echter uitgevoerd bij mensen met een normale CYP1A2-activiteit. Bij hen is het effect van famotidine op de CYP1A2-activiteit beperkt tot een geringe afname. En dat is niet relevant voor de werking van dit enzym en dus ook niet voor de afbraak van melatonine.

Bij mensen bij wie dit CYP1A2-enzym reeds te weinig actief is (dit wordt CYP1A2 poor metaboliser genoemd), zou een geringe remming door famotidine wél relevant kunnen zijn. Bij hen kan de melatoninespiegel theoretisch gezien overdag zo stijgen dat het slaap-waakritme verstoord raakt en het effect van melatonine afneemt. Hiernaar is geen onderzoek gedaan. Ongeveer één op de tien mensen heeft een te traag werkend CYP1A2-enzym.

Voor mensen die famotidine en melatonine gebruiken, kan dit betekenen dat de afbraak van melatonine wordt vertraagd. Daardoor kan overdag nog een restant van de melatonine aanwezig zijn en na enkele weken of maanden melatoninestapeling optreden. Dit leidt op den duur tot afname van het effect van melatonine en tot verstoring van het slaap-waakritme. Als dit het geval is, moet je stoppen met het gebruik van melatonine. Als je zeker wilt weten of er bij jou sprake is van melatoninestapeling kun je een speekseltest doen om de melatoninespiegel te laten meten. Vervolgens stop je, in afwachting van de uitslag, met het gebruik van melatonine. Samen met de uitslag ontvang je een advies op hoe je eventueel verder kunt gaan met het gebruik van melatonine.

Bronnen
Nederlands Huisartsen Genootschap. Terugroepactie ranitidine vanwege mogelijke vervuiling met nitrosamines.

Reilly PE, Mason SR, Gillam EM. Differential inhibition of human liver phenacetin O-deethylation by histamine and four histamine H2-receptor antagonists. Xenobiotica. 1988;18(4):381–387. doi:10.3109/00498258809041674.

Melatonine eerste keus slaapmiddel voor mensen met autisme

Vorige week verscheen de richtlijn van de American Academy of Neurology. Die noemt melatonine als eerste keus als slaapmiddel voor kinderen en volwassenen met autisme, als slaaphygiënemaatregelen niet of niet genoeg helpen.

Meer dan de helft (tussen 44 en 83 procent) van de kinderen met een autisme spectrum stoornis (ASS) heeft slaapproblemen die het dagelijks functioneren negatief beïnvloeden. Eigenlijk elk type slaapprobleem kan voorkomen, met name problemen met in slaap vallen, ’s nachts wakker worden en uit bed komen, ’s morgens te vroeg wakker worden en niet opnieuw in slaap vallen. Ook een onregelmatig slaap-waakritme en slaperigheid overdag door een duidelijk tekort aan totale slaapduur komen vaak voor. Dat slaapproblemen bij mensen met ASS vaak voorkomen kan wellicht worden verklaard doordat stoornissen in het melatonineritme bij hen vaker voorkomen. Ook zijn kinderen met ASS zich minder bewust van tijd en sociale aanwijzingen dat het bedtijd is.

Slaapproblemen komen overigens niet alleen bij kinderen met ASS voor. Een kwart van alle (vooral jonge) kinderen heeft slaapproblemen. Maar deze nemen met het ouder worden doorgaans af. Bij kinderen met ASS is dat doorgaans niet het geval.

Onvoldoende slaap heeft een nadelige invloed op de ontwikkeling en het leervermogen van kinderen met ASS. Ook hebben kinderen met ASS overdag vaker problemen met het reguleren van hun emoties en gedrag met driftbuien als gevolg.

Slaapproblemen bij kinderen met ASS hebben negatieve invloed op de slaap van hun ouders en dus op hun functioneren overdag. Het sociale leven van de volwassenen wordt beperkt en leidt soms tot relatieproblemen bijvoorbeeld omdat de ouderes het niet eens zijn over de aanpak van het slaapprobleem van hun kind. 

Bij de behandeling van slaapproblemen bij kinderen met ASS staan slaaphygiëneadviezen bovenaan: regelmaat in dag- en nachtritme (slapen, eten, enz), geen dutjes in de vier uur vóór bedtijd en een vast bedtijdritueel van maximaal dertig minuten. Stoeien en wilde spelletjes zijn dan taboe, net als mobieltjes en andere beeldschermen.

Bij kinderen met een (ontwikkelings)leeftijd van vijf jaar en jonger kan een gedragsmatige aanpak soelaas bieden. Dit vereist veel geduld en kan eigenlijk alleen uitgevoerd worden met ondersteuning van een slaapoefentherapeut (slaapcoach). Als er behalve van ASS sprake is van een ontwikkelingsachterstand kan een gedragstherapeut of orthopedagoog goede diensten bewijzen.

1. Graduated  extinction (geleidelijk aan afstand nemen) Kinderen die alleen in aanwezigheid van een van de ouders in slaap kunnen vallen, hebben ook ’s nachts een ouder nodig om weer in slaap te vallen als ze wakker zijn geworden. Doe je dat niet, dan zullen die kinderen net zolang uit bed komen of gillen tot je toegeeft.

2. Bedtime fading (opschuiven van de bedtijd) Als je het kind veel later naar bed brengt dan gebruikelijk kun je ervoor zorgen dat het kind extra slaperig is. Als dit lukt, kun je de bedtijd heel geleidelijk naar een eerder tijdstip verplaatsen.

Bij kinderen met een ontwikkelingsleeftijd boven vijf jaar kan cognitieve gedragstherapie worden toegepast. Ook hiervoor kun je bij een slaapoefentherapeut terecht.

Als slaaphygiënemaatregelen niet of niet genoeg helpen noemt de richtlijn van de American Academy of Neurology melatonine eerste keus als slaapmiddel bij kinderen en volwassenen met autisme. Het advies is om 30-60 minuten voor het naar bed gaan een lage dosis melatonine te geven (1-3 mg). Helaas wordt niet gewaarschuwd dat iemand met ASS wellicht melatonine te traag afbreekt. Dit is namelijk bij ongeveer een kwart van de mensen met ASS het geval. Door de trage afbraak kan het zijn dat de ingenomen dosis melatonine de volgende avond niet volledig is afgebroken. Daardoor kan er na enkele weken ook overdag sprake zijn van een hoge melatoninespiegel. Dit ontregelt het slaap-waakritme en helpt melatonine steeds slechter. Dit begint met ’s nachts vaker wakker worden. Of sprake is van een (beginnende) melatoninestapeling kan worden vastgesteld door tijdens de behandeling met melatonine overdag (tussen 12.00 en 14.00 uur) de melatoninespiegel te meten. Deze test kun je via deze website aanvragen.

Bron
Williams Buckley A, Hirtz D, Oskoui M, et al. Practice guideline: Treatment for insomnia and disrupted sleep behavior in children and adolescents with autism spectrum disorder: Report of the Guideline Development, Dissemination, and Implementation Subcommittee of the American Academy of Neurology [published online ahead of print, 2020 Feb 12]. Neurology. 2020;10.1212/WNL.0000000000009033. doi:10.1212/WNL.0000000000009033