Melatonine bestrijdt COVID-19

Begin 2020 werd Nederland overvallen door het coronavirus. Ongetwijfeld zullen er geneesmiddelen gevonden worden. En hopelijk komt er begin 2021 een vaccin tegen COVID-19 beschikbaar. Maar het duurt misschien jaren voor er een effectieve behandeling beschikbaar is. De luxe om hierop te wachten hebben we niet. Eind 2020, als het griepseizoen begint, komt er waarschijnlijk een tweede golf COVID-19 patiënten. Er is dus een grote behoefte aan een of meer veilige geneesmiddelen die nu al gebruikt kunnen worden om de gevolgen van een besmetting met het coronavirus te beperken. Een van deze middelen kan melatonine zijn.1-7

Melatonine kan ingezet worden als profylactisch geneesmiddel om mensen die besmet zijn geraakt met het coronavirus, te beschermen tegen echt ziek worden. Melatonine kan ook therapeutisch gebruikt worden bij mensen die al ziek zijn. Het doel hiervan is de ernst van de ziekte COVID-19 te beperken en de kans op longcomplicaties zo klein mogelijk te maken. Melatonine kan gegeven worden in combinatie met andere geneesmiddelen. Het is een veilig en goedkoop middel en kan zonder problemen in grote hoeveelheden worden geproduceerd.

WAT MELATONINE DOET

Melatonine is een lichaamseigen stof die ’s nachts in de pijnappelklier in de hersenen wordt aangemaakt en die onder meer betrokken is bij het regelen van ons slaap-waakritme. Daarnaast vervult melatonine enkele andere essentiële functies.9 Zo is melatonine werkzaam als antioxidant en is het betrokken bij de afbraak van schadelijke stoffen die ons lichaam binnenkomen. Ook heeft melatonine een antivirale en ontstekingsremmende werking. Het draagt bij aan de lichamelijke afweer tegen bacteriën en virussen door onder meer T-cellen (speciale witte bloedcellen), te activeren.

Melatonine speelt een centrale regulerende rol bij het aansturen van deze processen en bij het dag-nachtritme van de verschillende stofwisselingsprocessen en de energiebalans. Deze balans zorgt ervoor dat de lichaamsprocessen tijdens de actieve fase overdag gericht zijn op energie leveren, zoals eten, vertering, opname van voedingsstoffen, opslaan van reserves en levering van energie door voedingsstoffen te verbranden. Tijdens de rustfase ’s nachts wordt juist energie uit opgeslagen reserves gehaald om de lichaamsprocessen tijdens de slaap te kunnen laten voortgaan. Melatonine zet daartoe onder meer bepaalde genen in het DNA ‘aan’ of juist ‘uit’ als de melatoninespiegel ’s avonds stijgt. Als ’s morgens de melatoninespiegel daalt, gebeurt het omgekeerde. De genen die waren ‘aangezet’ worden ‘uitgezet’ en andersom. Een tekort aan melatonine leidt er daardoor op den duur toe dat er minder aanmaak van insuline (suikerziekte) plaatsvindt en dat cellen ongevoeliger worden voor de werking van insuline (suikerziekte),10 Andere gevolgen zijn toename van vetopslag (overgewicht)11 en toename van de aanmaak van vetten (hart- en vaatziekten)12. Melatoninetekort speelt dus een rol bij alle belangrijke risicofactoren voor het ernstiger verloop van een corona-infectie.5

WAT DOET MELATONINE BIJ COVID-19?

Als sprake is van een virusinfectie activeert ons lichaam het immuunsysteem om het betrokken virus te bestrijden. Het coronavirus veroorzaakt echter zo’n heftige reactie van het immuunsysteem, dat het NLRP3-inflammasoom wordt geactiveerd en het lichaam overmatig veel cytokinen (afweerstoffen) produceert. Deze extreme reactie (cytokinenstorm) kan leiden tot de uitstoot van zoveel cytokinen dat niet alleen het virus wordt aangevallen, maar ook eigen weefselcellen.1,8 Dit proces doet zich vooral in de longen voor en kan in korte tijd een ernstige dubbele longontsteking met heftige benauwdheid veroorzaken. Beademing is dan vaak noodzakelijk.

Melatonine is ontstekingsremmer en antioxidant tegelijkertijd. Het is werkzaam tegen door virussen veroorzaakte acute longbeschadiging (ALI = acute lung injury) en het acute respiratory distress syndroom (ARDS).3,8 Dit zijn de complicaties die leiden tot langdurige opnames op de IC vanwege de noodzakelijke beademing. Het zijn ook de belangrijkste oorzaken van overlijden aan een corona-infectie. Melatonine remt verder het NLRP3-inflammasoom en draagt er daardoor toe bij dat het immuunsysteem minder snel ontregeld raakt (‘cytokinenstorm’) bij een ernstige virusinfectie als COVID-19.8

Coronapatiënten ondervinden veel last van slaapproblemen. Voldoende slaap is zoals bekend van groot belang bij de genezing van iedere infectieziekte, ongeacht de oorzaak ervan. Melatonine verlicht slaapproblemen en bevordert daarmee het herstel.

Argumenten voor toepassing van melatonine bij COVID-19

Wetenschappers uit verschillende landen wijzen erop dat melatonine bescherming kan bieden bij een besmetting met het coronavirus en de ernst van het ziektebeloop bij COVID-19 kan beperken. Hiervoor zijn vier zwaarwegende argumenten aan te voeren.

  1. Het gunstige effect van melatonine op de weerstand tegen infectieziekten en de regulatie van het immuunsysteem is ruimschoots aangetoond. Dat geldt ook voor de complicaties in de longen, namelijk de acute longbeschadiging (ALI = acute lung injury) en het acute respiratory distress syndroom (ARDS).3 Deze complicaties leiden tot langdurige opnames op de IC-afdeling vanwege de noodzakelijke beademing.
  2. Uit dierproeven blijkt dat melatonine effectief is bij de behandeling van met het coronavirus besmette muizen en bij op COVID-19 lijkende infectieziekten als SARS.2,3
  3. Een aantal risicofactoren om na een besmetting met het coronavirus COVID-19 te krijgen en op een ernstiger beloop hiervan, hebben te maken met lage melatoninespiegels. Dit geldt met name voor mensen ouder dan 65 jaar. De helft van de patiënten die met COVID-19 in het ziekenhuis zijn opgenomen, is ouder dan 65 jaar. Van de overledenen (die getest zijn) is driekwart ouder dan 75 jaar. Dat leeftijd een risicofactor is, kan te maken hebben met de afname van de melatonineproductie als je ouder wordt.8,13 De nachtelijke melatoninespiegel van zestigplussers is de helft lager dan die van twintigjarigen. De melatoninespiegel van mensen met overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten is vaak nog lager.11 Dat de ziekte bij kinderen zo mild verloopt, komt wellicht mede doordat kinderen tot in de puberteit juist twee- tot driemaal zoveel melatonine aanmaken als jongvolwassenen.12
  4. Mensen die negatief getest worden op het coronavirus en bij wie het virus dus niet gevonden wordt, blijken driemaal vaker melatonine te slikken dan mensen bij wie de test positief uitvalt.14

Wanneer kan melatonine bij de behandeling worden ingezet?

De ontwikkeling van nieuwe medicijnen kost miljoenen en het duurt jaren voordat de medicijnautoriteiten een nieuw middel hebben goedgekeurd. Melatonine kan echter direct worden ingezet omdat het al jarenlang wordt gebruikt en een erkend veilig middel is.

Een behandeling met melatonine moet niet te lang op zich laten wachten. Medisch specialisten uit de VS, Israël en Rusland noemen verschillende redenen waarom melatonine bij COVID-19-verschijnselen al in de beginfase van de ziekte zou moeten worden gegeven om het risico op een ernstig beloop zo klein mogelijk te maken.2 Daardoor zouden er minder mensen met corona op de IC hoeven te belanden. Al eerder wezen Chinese corona-artsen op het gebruik van melatonine bij de behandeling van coronapatiënten.3 Het eerste grote dubbelblind onderzoek naar het effect van een behandeling met melatonine bij COVID-19 is in april gestart in een aantal Spaanse ziekenhuizen.15 Het onderzoek wordt uitgevoerd bij mensen die in de gezondheidszorg werken en daarmee een verhoogd risico lopen op infectie met het coronavirus.

Dit artikel als pdf downloaden

Referenties:

1. Reiter RJ, Abreu-Gonzalez P, Marik PE, Dominguez-Rodriguez A. Therapeutic Algorithm for Use of Melatonin in Patients With COVID-19. Front Med (Lausanne). 2020;7:226. Published 2020 May 15.

2. Shneider A, Kudriavtsev A, Vakhrusheva A. Can melatonin reduce the severity of COVID-19 pandemic? Published online ahead of print, 2020 Apr 29. Int Rev Immunol. 2020;1‐10.

3. Zhang R, Wang X, Ni L, et al. COVID-19: Melatonin as a potential adjuvant treatment. Published online ahead of print, 2020 Mar 23. Life Sci. 2020;117583.

4. Cheng F, Rao S, Mehra R. COVID-19 treatment: Combining anti-inflammatory and antiviral therapeutics using a network-based approach [published online ahead of print, 2020 Jun 30]. Cleve Clin J Med. 2020;10.3949/ccjm.87a.ccc037

5. Simko F, Reiter RJ. Is melatonin deficiency a unifying pathomechanism of high risk patients with COVID-19? [published online ahead of print, 2020 Jun 3]. [published online ahead of print, 2020 Jun 3]. Life Sci. 2020;256:117902.

6. Reiter RJ, Sharma R, Ma Q, Dominquez-Rodriguez A, Marik PE, Abreu-Gonzalez P. Melatonin Inhibits COVID-19-induced Cytokine Storm by Reversing Aerobic Glycolysis in Immune Cells: A Mechanistic Analysis [published online ahead of print, 2020 May 11]. Med Drug Discov. 2020;6:100044.

7. Anderson G, Reiter RJ. Melatonin: Roles in influenza, Covid-19, and other viral infections. Rev Med Virol. 2020;30(3):e2109.

8. Hardeland R, Tan DX. 2020. Protection by melatonin in respiratory diseases: valuable information for the treatment of COVID-19. Melatonin Research. 3, 3 (Jun. 2020), 264-275.

9. Tordjman S, Chokron S, Delorme R, et al. Melatonin: Pharmacology, Functions and Therapeutic Benefits. Curr Neuropharmacol. 2017;15(3):434-443.

10. Pourhanifeh MH, Hosseinzadeh A, Dehdashtian E, Hemati K, Mehrzadi S. Melatonin: new insights on its therapeutic properties in diabetic complications. Diabetol Metab Syndr. 2020;12:30. Published ahead of print 2020 Apr 8.

11. Cipolla-Neto J, Amaral FG, Afeche SC, Tan DX, Reiter RJ. Melatonin, energy metabolism, and obesity: a review. J Pineal Res. 2014;56(4):371-381.

12. Pandi-Perumal SR, BaHammam AS, Ojike NI, et al. Melatonin and Human Cardiovascular Disease. J Cardiovasc Pharmacol Ther. 2017;22(2):122-132.

13. Kennaway, DJ, Lushington, K, Dawson, D, Lack, L, van den Heuvel, C, & Rogers, N (1999). Urinary 6-sulfatoxymelatonin excretion and aging: New results and a critical review of the literature. J Pineal Res. 27(4), 210-220.

14. Jehi L, Ji X, Milinovich A, et al. Individualizing risk prediction for positive COVID-19 testing: results from 11,672 patients [published online ahead of print, 2020 Jun 10]. Chest. 2020;S0012-3692(20)31654-8. doi:10.1016/j.chest.2020.05.580.

15. García IG, Rodriguez-Rubio M, Mariblanca AR, et al. A randomized multicenter clinical trial to evaluate the efficacy of melatonin in the prophylaxis of SARS-CoV-2 infection in high-risk contacts (MeCOVID Trial): A structured summary of a study protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2020;21(1):466. Published 2020 Jun 3.

Melatonine als bescherming tegen COVID-19

De ernst van de ziekte COVID-19 zorgt voor een race tegen de klok om een effectief medicijn te ontwikkelen. Met het maken van nieuwe medicijnen zijn vele jaren gemoeid. Er moeten chemische stoffen worden ontwikkeld en ook het testen op veiligheid en effectiviteit bij mensen duurt lang. Die tijd hebben we helaas niet. Dus moeten we uitzoeken welke bekende medicijnen geschikt zouden kunnen zijn voor de behandeling van COVID-19. Op theoretische gronden is de lichaamseigen stof melatonine hiervoor de beste kandidaat. De afgelopen twee maanden verschenen 23 wetenschappelijke publicaties over potentieel gebruik van melatonine tegen het coronavirus. Inmiddels is ook het eerste grote dubbelblindonderzoek bij gezondheidswerkers in enkele Spaanse ziekenhuizen van start gegaan.

Melatonine is een veilig middel dat vooral bekend is vanwege het regelen van het slaap-waakritme. Minder bekend is dat melatonine werkzaam is tegen door virussen veroorzaakte acute longbeschadiging (ALI = acute lung injury) en het acute respiratory distress-syndroom (ARDS). Deze complicaties van COVID-19 leiden tot langdurige opnames op de IC vanwege de noodzakelijke beademing. Het zijn ook de belangrijkste oorzaken van overlijden aan een corona-infectie. Melatonine remt verder het NLRP3-inflammasoom en draagt er daardoor toe bij dat het immuunsysteem minder snel ontregeld raakt (‘cytokinenstorm’) bij ernstige virusinfecties, zoals COVID-19.

Van verschillende kanten wordt nu gewezen op melatonine als potentieel geneesmiddel bij COVID-19. Daarbij zou het in de beginfase preventief kunnen helpen en de kans op ziek worden na een besmetting kleiner maken. Ook zou het tijdens de ziekte gebruikt kunnen worden om de ernst van het ziektebeloop af te remmen en het risico op longcomplicaties te verkleinen. Hierover verscheen in het laatste nummer van Frontiers in Medicine een uitgebreid artikel. Naast diepgravende wetenschappelijke onderbouwing van het advies melatonine in te zetten bij de preventie en behandeling van COVID-19 werd ook een praktisch gebruiksadvies gegeven, namelijk 3 mg melatonine 30-60 minuten voor het naar bed gaan. Dit is een veilige dosis. Helaas werd niet vermeld dat één op de tien mensen melatonine traag afbreekt en dat voor hen deze dosis veel te hoog is.

Bronnen

Reiter RJ, Abreu-Gonzalez P, Marik PE, Dominguez-Rodriguez A. Therapeutic Algorithm for Use of Melatonin in Patients With COVID-19. Front Med (Lausanne). 2020;7:226. Published 2020 May 15

García IG, Rodriguez-Rubio M, Mariblanca AR, et al. A randomized multicenter clinical trial to evaluate the efficacy of melatonin in the prophylaxis of SARS-CoV-2 infection in high-risk contacts (MeCOVID Trial): A structured summary of a study protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2020;21(1):466. Published 2020 Jun 3

Pubmed publicaties over melatonine en COVID-19:

Corona-infectie en de voorspellende waarde van melatoninegebruik

Nu er niet zoveel coronapatiënten meer op de IC’s liggen, is het beleid erop gericht besmette personen te lokaliseren en ze te isoleren. Daarom wordt nu iedereen met luchtwegklachten die misschien coronagerelateerd zijn, geadviseerd zich te laten testen. Tijdens de zomermaanden hebben veel minder mensen last van verkoudheid, keelpijn, koorts en hoesten dus nu is er voldoende testcapaciteit. Maar zodra de winter in aantocht is zullen veel meer mensen getest moeten worden. In de Verenigde Staten bestaat de vrees dat er dan niet genoeg tests beschikbaar zijn. Daarom rijst de vraag op welke basis er gekozen kan worden bij wie het wel en bij wie het geen zin heeft om te testen. Welke factoren hebben een voorspellende waarde? Daarnaar is onderzoek gedaan bij mensen die eerder getest werden op het coronavirus. Er vond afname plaats van slijm uit neus en keel, er werd gevraagd naar de gezondheidsklachten van dat moment en er werd een groot aantal vragen gesteld over onder andere wonen, werk, gezondheid, medicijngebruik en vaccinaties. De antwoorden werden gekoppeld aan de gegevens uit het elektronisch medisch patiëntendossier. Het doel was een computerprogramma te ontwikkelen dat op basis van al deze gegevens per individu voorspelt hoe groot de kans is op een positieve coronatest. Mocht er een tekort aan tests ontstaan, dan zou op basis van dit computerprogramma bepaald kunnen worden wie getest wordt.

Deelnemers aan dit onderzoek waren eerder in verschillende locaties van de Cleveland Clinic in de staten Ohio en Florida getest op het coronavirus. Uiteindelijk konden de gegevens van 11.672 patiënten worden gebruikt. Daarmee kon een ‘risicoprofiel’ worden gemaakt. Alle bekende risicofactoren konden hiermee worden bevestigd. Bij mannen blijkt de kans op een positieve test groter dan bij vrouwen. Ouderen hebben meer kans op een positieve test dan jongeren. Dat het risico op een positieve test groeit als er een gezinslid COVID-19 heeft, wekt evenmin verbazing. Opvallend is wel dat mensen die eerder gevaccineerd waren tegen griep of pneumokokken, minder vaak positief getest werden op corona.

Het opzienbarendst was dat mensen die carvedilol of melatonine slikten, minder vaak positief werden getest op corona. Van degenen die carvedilol (een in de VS veel voorgeschreven bètablokker tegen hoge bloeddruk) slikten, testte 45 procent minder positief op het virus. Van de mensen die melatonine slikten, testte zelfs 58 procent minder positief. Volgens de onderzoekers past dit bij de kennis over de werking van melatonine tegen het coronavirus, namelijk dat het enige mate van bescherming biedt. Melatoninegebruikers worden na een besmetting met het coronavirus minder vaak ziek en als ze ziek worden, verloopt de ziekte minder ernstig.  

Bronnen

Jehi L, Ji X, Milinovich A, et al. Individualizing risk prediction for positive COVID-19 testing: results from 11,672 patients [published online ahead of print, 2020 Jun 10]. Chest. 2020;S0012-3692(20)31654-8. doi:10.1016/j.chest.2020.05.580

Shneider A, Kudriavtsev A, Vakhrusheva A. Can melatonin reduce the severity of COVID-19 pandemic? Published online ahead of print, 2020 Apr 29. Int Rev Immunol. 2020;1‐10

Zhang R, Wang X, Ni L, et al. COVID-19: Melatonin as a potential adjuvant treatment. Published online ahead of print, 2020 Mar 23. Life Sci. 2020;117583

Mannen gevoeliger voor coronavirus dan vrouwen

Mannen zijn kwetsbaarder voor een corona-infectie dan vrouwen. Uit cijfers van het RIVM blijkt dat meer dan 60 procent van de patiënten die in het ziekenhuis opgenomen zijn (geweest) man is, terwijl mannen even vaak een corona-infectie oplopen als vrouwen. Ook overlijden er tweemaal zoveel mannen dan vrouwen aan een corona-infectie dan vrouwen. Dit is niet alleen in Nederland zo; ook elders blijken mannen kwetsbaarder te zijn dan vrouwen.

Voor dit man-vrouwverschil doen diverse verklaringen de ronde. Zo zouden mannen vaker roken dan vrouwen. Op zich klopt dit, maar dat geldt vooral voor jongeren en veel minder voor ouderen. Een plausibelere verklaring is wellicht dat het immuunsysteem van vrouwen actiever zou werken dan dat van mannen. Ook bij andere infectieziekten, zoals influenza, worden mannen vaker en ernstiger ziek dan vrouwen. Dit zou kunnen komen doordat mannen ’s nachts minder melatonine aanmaken dan vrouwen en de melatoninespiegel van mannen daardoor lager is.

De rol van melatonine in het afremmen van het ziekteproces is vrij complex. Bij een virusinfectie wordt het immuunsysteem geactiveerd. Dat is een nuttige reactie van het menselijk lichaam om het virus te bestrijden. Het coronavirus veroorzaakt echter zo’n heftige reactie van het immuunsysteem, dat het NLRP3-inflammasoom wordt geactiveerd. Daardoor worden overmatig veel cytokinen (afweerstoffen) geproduceerd. Deze extreme reactie kan leiden tot de uitstoot van zoveel cytokinen (cytokinenstorm) dat niet alleen het coronavirus wordt aangevallen, maar ook eigen longweefselcellen. Melatonine remt het NLRP3-inflammasoom af en draagt er daardoor toe bij dat het immuunsysteem minder snel ontregeld raakt bij ernstige virusinfecties. Uit dierproeven blijkt bovendien dat melatonine het longweefsel beschermt tegen de schade van het ontstekingsproces en het zuurstoftekort dat daarmee gepaard gaat.

Ongeveer 10 procent van de mensen maakt te weinig melatonine aan. Of je te weinig melatonine aanmaakt, weet je niet van jezelf. Als je te weinig melatonine aanmaakt betekent dat namelijk niet per definitie dat je slecht slaapt. Wel is bekend geworden dat mensen die te weinig melatonine aanmaken veel slechter tegen koffie kunnen dan mensen die veel melatonine aanmaken. Je ziet dan ook vaak dat mensen die te weinig melatonine aanmaken ’s avonds geen koffie drinken omdat ze anders niet goed in slaap kunnen vallen.

Of je wel of niet te weinig melatonine aanmaakt kan alleen vastgesteld worden door het meten van je melatoninespiegel. Via deze website kun je zo’n meting aanvragen. Samen met de uitslag ontvang je dan een persoonlijk advies.

In Spanje loopt inmiddels een groot dubbelblind onderzoek met melatonine tegen een corona-infectie. Het onderzoek wordt uitgevoerd bij mensen die in de gezondheidszorg werken en daarmee verhoogd risico lopen op een corona-infectie.

Bronnen

Jin JM, Bai P, He W, et al. Gender Differences in Patients With COVID-19: Focus on Severity and Mortality. Front Public Health. 2020;8:152. Published 2020 Apr 29

García IG, Rodriguez-Rubio M, Mariblanca AR, et al. A randomized multicenter clinical trial to evaluate the efficacy of melatonin in the prophylaxis of SARS-CoV-2 infection in high-risk contacts (MeCOVID Trial): A structured summary of a study protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2020;21(1):466. Published 2020 Jun 3

Reiter RJ, Sharma R, Ma Q, Dominquez-Rodriguez A, Marik PE, Abreu-Gonzalez P. Melatonin Inhibits COVID-19-induced Cytokine Storm by Reversing Aerobic Glycolysis in Immune Cells: A Mechanistic Analysis [published online ahead of print, 2020 May 11]. Med Drug Discov.

COVID-19 extra gevaarlijk voor mensen met een verstandelijke beperking

Mensen met verstandelijke beperking raken gemakkelijker besmet en worden ernstiger ziek als ze in contact zijn geweest met iemand met een corona-infectie. Het sterftecijfer is bovendien hoger. De kans op overlijden is nog groter als behalve van een verstandelijke beperking sprake is van een autistische spectrumstoornis. dit blijkt uit gegevens Pennsylvania en New York, twee Amerikaanse staten die cijfers over het voorkomen van COVID-19 bij mensen met een verstandelijke beperking apart registreren.

De verklaring die daarvoor wordt gegeven, is simpel. Mensen met een verstandelijke beperking wonen vaker in groepen en houden minder goed afstand tot elkaar. Velen van hen hebben bovendien bijkomende lichamelijke aandoeningen. Deze argumenten klinken logisch en zijn moeilijk te weerleggen. Maar waarom zijn kinderen en volwassenen met een autistische stoornis dan zo bevattelijk voor een corona-infectie, waarom worden ze zoveel ernstiger ziek en waarom overlijden ze bijna tweemaal zo vaak als anderen met een beperking?

Een aanvullende verklaring hiervoor is wellicht dat mensen met een verstandelijke beperking, en vooral diegenen met een autistische spectrumstoornis, vaak een lage melatoninespiegel hebben.

Bij een virusinfectie wordt het immuunsysteem geactiveerd. Dat is een nuttige reactie van het lichaam om het virus te bestrijden. Het coronavirus veroorzaakt echter zo’n heftige reactie van het immuunsysteem dat het NLRP3-inflammasoom wordt geactiveerd en overmatig veel cytokinen (afweerstoffen) worden geproduceerd. Deze extreme reactie kan leiden tot de uitstoot van zoveel cytokinen, dat behalve het virus ook eigen weefselcellen worden aangevallen.

Melatonine regelt het slaap-waakritme, maar is ook werkzaam als ontstekingsremmer en antioxidant bij door virussen veroorzaakte acute longbeschadiging (ALI = acute lung injury) en het acute respiratory distress syndrome (ARDS). Deze complicaties leiden tot langdurige opnames op de IC vanwege de noodzakelijke beademing en ze zijn de belangrijkste oorzaak van overlijden aan een corona-infectie. Melatonine remt het NLRP3-inflammasoom af en draagt er daardoor toe bij dat het immuunsysteem minder snel ontregeld raakt bij ernstige virusinfecties.

Er loopt momenteel in Spanje een groot dubbelblindonderzoek bij mensen die in de gezondheidszorg werken en daarmee een verhoogd risico op besmetting lopen. Zo kan worden aangetoond of melatonine inderdaad helpt bij de preventie en behandeling van COVID-19. Dit onderzoek zou ook bij mensen met een verstandelijke beperking en personeel in instellingen gedaan moeten worden. Behandeling met melatonine kan uiteraard ook plaatsvinden zonder dat sprake is van een dubbelblind onderzoek.

Bronnen

Turk MA, Landes SD, Formica MK, Goss KD. Intellectual and developmental disability and COVID-19 case-fatality trends: TriNetX analysis [published online ahead of print, 2020 May 24]. Disabil Health J. 2020;100942

García IG, Rodriguez-Rubio M, Mariblanca AR, et al. A randomized multicenter clinical trial to evaluate the efficacy of melatonin in the prophylaxis of SARS-CoV-2 infection in high-risk contacts (MeCOVID Trial): A structured summary of a study protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2020;21(1):466. Published 2020 Jun 3

Reiter RJ, Sharma R, Ma Q, Dominquez-Rodriguez A, Marik PE, Abreu-Gonzalez P. Melatonin Inhibits COVID-19-induced Cytokine Storm by Reversing Aerobic Glycolysis in Immune Cells: A Mechanistic Analysis [published online ahead of print, 2020 May 11]. Med Drug Discov.

Shapiro J. COVID-19 Infections And Deaths Are Higher Among Those With Intellectual Disabilities

SPAN Parent Advocary Network. Coronavirus (COVID-19) and Your Child with a Disability

Eerste dubbelblind onderzoek naar melatonine bij COVID-19 van start

In Spaanse ziekenhuizen is een groot dubbelblind onderzoek met melatonine tegen een corona-infectie van start gegaan. Het onderzoek wordt uitgevoerd bij mensen die in de gezondheidszorg werken en daarmee een verhoogd risico op infectie met het coronavirus lopen. Deelnemers worden vooraf op COVID-19 getest, omdat alleen gezondheidsmedewerkers die nog geen corona hebben gehad, meedoen aan het onderzoek.

Voor het onderzoek moeten de deelnemers elke avond voor het slapengaan een tablet innemen. De helft van de deelnemers krijgt een tablet met 2 mg melatonine en de andere helft een tablet dat er hetzelfde uitziet, maar waar geen melatonine in zit (placebo). Tijdens het onderzoek wordt bijgehouden of de deelnemers ziekteverschijnselen (zoals keelpijn, hoesten en koorts) krijgen. Na drie maanden wordt bij iedereen een bloedtest gedaan om vast te stellen wie een corona-infectie heeft doorgemaakt.

Het onderzoek heeft twee doelen. Allereerst om te zien of gezondheidswerkers die melatonine krijgen en tijdens het onderzoek een corona-infectie oplopen, daar minder ziek van worden dan mensen die het placebo slikken. Het tweede doel is vast te stellen of mensen die besmet raken en melatonine slikken, misschien zo weinig ziekteverschijnselen ontwikkelen dat het niet eens opvalt dat ze een corona-infectie doormaken. Dat komt pas aan het licht als in de bloedtest die na drie maanden wordt afgenomen, antistoffen tegen het coronavirus worden aangetroffen.

Dat melatonine bij een corona-infectie mogelijk effectief is, heeft verschillende redenen. Allereerst is melatonine een bekende ontstekingsremmer en antioxidant. Het is werkzaam bij door virussen veroorzaakte acute longbeschadiging (ALI = acute lung injury) en het acute respiratory distress syndroom (ARDS). Dit zijn de complicaties die leiden tot langdurige opnames op de IC vanwege de noodzakelijke beademing. Het zijn ook de belangrijkste oorzaken van overlijden aan een corona-infectie. Daarnaast verlicht melatonine de slaapproblemen die zich tijdens de corona-infectie voordoen. Voldoende slaap is van groot belang bij de genezing van iedere infectieziekte, ongeacht de oorzaak ervan.

Sinds het begin van de uitbraak van de corona epidemie is er door diverse wetenschappers op gewezen dat melatonine eigenschappen bezit waardoor het bij de behandeling van corona ingezet zou kunnen worden. Want het gunstige effect bij de behandeling van diverse andere virusziekten is inmiddels al lang bekend. De exacte werking bij afremmen van het ziekteproces is vrij complex. Bij een virusinfectie wordt ons immuunsysteem geactiveerd. Dat is een nuttige reactie van het menselijk lichaam om het virus te bestrijden. Het coronavirus veroorzaakt echter zo’n heftige reactie van het immuunsysteem, dat het NLRP3-inflammasoom wordt geactiveerd. Daardoor worden overmatig veel cytokinen (afweerstoffen) geproduceerd. Deze extreme reactie kan leiden tot de uitstoot van zoveel cytokinen (cytokinenstorm) dat niet alleen het coronavirus wordt aangevallen, maar ook eigen longweefselcellen. Melatonine remt het NLRP3-inflammasoom af en draagt er daardoor toe bij dat het immuunsysteem minder snel ontregeld raakt bij ernstige virusinfecties. Uit dierproeven blijkt bovendien dat melatonine het longweefsel beschermt tegen de schade van het ontstekingsproces en het zuurstoftekort dat daarmee gepaard gaat. Reden genoeg om melatonine ook bij mensen met een corona infectie in te zetten.

Bronnen

García IG, Rodriguez-Rubio M, Mariblanca AR, et al. A randomized multicenter clinical trial to evaluate the efficacy of melatonin in the prophylaxis of SARS-CoV-2 infection in high-risk contacts (MeCOVID Trial): A structured summary of a study protocol for a randomised controlled trial. Trials. 2020;21(1):466. Published 2020 Jun 3

Shneider A, Kudriavtsev A, Vakhrusheva A. Can melatonin reduce the severity of COVID-19 pandemic? Published online ahead of print, 2020 Apr 29. Int Rev Immunol. 2020;1‐10

Zhang R, Wang X, Ni L, et al. COVID-19: Melatonin as a potential adjuvant treatment. Published online ahead of print, 2020 Mar 23. Life Sci. 2020;117583

Jetlagpreventie: nieuwkomer op de melatoninemarkt geeft verkeerd advies

Davitamon verkoopt nu ook melatonine. Officieel alleen om jetlag te behandelen. Het probleem is dat ze er geen goed advies bij geven. In de bijsluiter staat: ‘Gebruik dit geneesmiddel altijd precies zoals uw arts of apotheker u dat heeft verteld.’ Dit is vreemd als je dit middel bij de drogist hebt aangeschaft. Verderop in de bijsluiter staat: ‘De aanbevolen dosering is 1 tot 5 mg per dag, gedurende 3 tot 6 dagen. Neem de tabletten vlak voordat u wilt gaan slapen in, te beginnen op de eerste dag dat het slaapritme is verstoord.’ Dit is een verkeerd advies.

Een jetlag is een ontregeling van het bioritme van je lichaam doordat je verschillende tijdzones passeert. Je biologische klok loopt dan niet gelijk aan het dag- en nachtritme op de plaats van je bestemming. Bij een vliegreis naar het oosten (richting Azië, Australië en Japan) reis je tegen de draaiing van de aarde in. Het wordt vroeger donker, maar je biologische klok is nog niet zover. Vlieg je echter naar het westen (richting Amerika), dan reis je met de draaiing van de aarde mee. De reisdag is langer, want op je plaats van bestemming wordt het pas later donker. Je biologische klok geeft echter al eerder aan dat het tijd is om te gaan slapen. Gelukkig past je biologische klok zich na enkele dagen vanzelf aan en ben je gewend aan het veranderde tijdstip dat het donker wordt. Als je biologische klok daar moeite mee heeft, kan het bioritme van je lichaam ontregeld raken, waardoor je slaapproblemen ondervindt. Met melatonine kun je jetlagproblemen voorkomen als je op het juiste tijdstip melatonine inneemt.

Als je naar het oosten vliegt (richting Azië, Australië en Japan) reis je tegen de draaiing van de aarde in. Die dag duurt korter en het wordt voor jou al vroeg op die dag donker. Je biologische klok is nog niet zover om te beginnen met het aanmaken van melatonine. Daarom kost het je moeite om in slaap te vallen, ook al is het donker geworden. Lukt het je toch, dan begint de melatonineaanmaak vroeger en wordt je biologische klok ‘gelijkgezet’ met de tijd op de plaats van je bestemming. Bij de een gaat dat sneller dan bij de ander, maar meestal gaan er enkele dagen overheen tot je melatonineritme zich heeft aangepast. Het helpt als je een halfuur voordat je wilt gaan slapen 1 tot 3 mg melatonine inneemt. Een hogere dosis heeft doorgaans geen zin.

Als je na afloop van de vakantie terugreist, vlieg je met de draaiing van de aarde mee. Daarom duurt die dag langer en wordt het veel later donker dan je tijdens je vakantie gewend was. Je biologische klok moet dan opnieuw worden gelijkgezet met de tijd in Nederland. Dat doe je door op te blijven en pas naar bed te gaan op de gebruikelijke lokale bedtijd. Het kan helpen om melatonine in te nemen, maar meestal is dat niet nodig.

Bij een vliegreis naar het westen (richting Amerika) reis je met de draaiing van de aarde mee. De reisdag duurt langer, en op de plaats van je bestemming wordt het pas later donker dan je gewend bent. Je biologische klok vindt al vroeg op die dag dat het tijd is om te gaan slapen en geeft het startsein voor de melatonineaanmaak. Als je wacht met slapen tot het op je reisbestemming donker is, wordt de melatonineaanmaak uitgesteld. Op die manier wordt je biologische klok ‘gelijkgezet’ met het dag- en nachtritme op de plaats van je bestemming. Bij de een staat die biologische klok sneller gelijk dan bij de ander. Het kan helpen om een halfuur voordat je wilt gaan slapen 1 tot 3 mg melatonine in te nemen. Een hogere dosis heeft doorgaans geen zin.

Als je vanuit het westen weer terugkeert naar Nederland reis je tegen de draaiing van de aarde in. Die dag duurt daardoor korter. Het wordt vroeger donker dan waaraan je biologische klok op je vakantieadres gewend was geraakt. Om de melatonineaanmaak te verschuiven naar een vroeger tijdstip kun je het beste naar bed gaan zodra het donker is. Wacht niet tot je slaperig wordt. Op die manier zet je je biologische klok ‘gelijk’ met de Nederlandse tijd. Dat lukt de een sneller dan de ander; meestal neemt het enkele dagen tot je melatonineritme zich heeft aangepast aan de nieuwe situatie. Je kunt het proces een handje helpen door een halfuur voor je naar bed gaat 1 tot 3 mg melatonine in te nemen. Een hogere dosis heeft doorgaans geen zin.

Melatonine en vitamine D: een goede combi bij corona-infectie

Verscheidene specialisten wijzen melatonine inmiddels aan als middel waarmee de ernst van een corona-infectie kan worden beperkt. Sinds enkele weken wordt ook vitamine D genoemd om dat doel te dienen. Melatonine en vitamine D staan bekend om hun werking als anti-oxidant. Uiteraard zijn er nu speculaties over een combinatiebehandeling van melatonine en vitamine D, omdat deze middelen elkaars werking kunnen versterken. Theoretisch zijn hiervoor weliswaar argumenten aan te voeren, maar er zijn echter nog geen resultaten van deze combinatiebehandeling gepubliceerd. Tot nu toe is overigens geen enkel grootschalig onderzoek met welk mogelijk Covid 19-geneesmiddel dan ook gepubliceerd. Het duurt namelijk zeker zeker zes maanden, maar meestal langer, voordat een publicatie verschijnt.

Welke argumenten zijn er voor het toepassen van melatonine en van vitamine D? En heeft de combinatie van beide middelen dan inderdaad voordelen?

Al vrij snel nadat de ernst van een corona-infectie duidelijk werd, kwam melatonine als potentieel middel bij de behandeling van de aandoening in beeld. De rol van melatonine in het afremmen van het ziekteproces is vrij complex. Bij een virusinfectie wordt ons immuunsysteem geactiveerd. Dat is een nuttige reactie van het menselijk lichaam om het virus te bestrijden. Het coronavirus veroorzaakt echter zo’n heftige reactie van het immuunsysteem, dat het NLRP3-inflammasoom wordt geactiveerd. Daardoor worden overmatig veel cytokinen (afweerstoffen) geproduceerd. Deze extreme reactie kan leiden tot de uitstoot van zoveel cytokinen (cytokinenstorm) dat niet alleen het coronavirus wordt aangevallen, maar ook eigen longweefselcellen. Melatonine remt het NLRP3-inflammasoom af en draagt er daardoor toe bij dat het immuunsysteem minder snel ontregeld raakt bij ernstige virusinfecties. Uit dierproeven blijkt bovendien dat melatonine het longweefsel beschermt tegen de schade van het ontstekingsproces en het zuurstoftekort dat daarmee gepaard gaat. In de VS loopt er inmiddels een groot dubbelblindonderzoek naar het effect van melatonine bij mensen die in de gezondheidszorg werken.

Vitamine D is van belang voor een goede werking van het immuunsysteem. De werking van vitamine D op ontstekingen in de longen is gedeeltelijk vergelijkbaar met melatonine. Het remt ook de aanmaak van cytokinen. Bij dierproeven blijkt dat vitamine D net als melatonine de schade van een ontsteking in de longen beperkt.

Zowel vitamine D als melatonine is lichaamseigen. Melatonine wordt ’s nachts aangemaakt en regelt behalve het slaap-waakritme ook het dag-nachtritme van diverse stofwisselingsprocessen. Voorts is het betrokken bij het immuunsysteem. Vitamine D wordt in de huid gemaakt onder invloed van zonlicht. In de winter zijn de hoeveelheden melatonine en vitamine D in ons lichaam lager dan in de zomer. Mogelijk komen virusinfectie mede daardoor minder voor in de zomer dan in de winter. Verder is het van belang dat de aanmaak van melatonine afneemt naarmate de leeftijd stijgt. Ook zijn ouderen over het algemeen minder vaak buiten dan jongeren.

Beschermende maatregelen als de anderhalve meter-regel en vaak handenwassen, zijn voor iedereen van belang. Je zorgt al voor genoeg vitamine D als je dagelijks een kwartiertje de zon op je gezicht en handen laat schijnen. Lukt dat niet, neem dan iedere dag tablet vitamine D van 10 microgram. Dat is voldoende.

Voor melatonine ligt het echter ingewikkelder. Hiervoor is geen standaardadvies te geven. Ongeveer 10 procent van de mensen maakt te weinig melatonine aan. Of je te weinig melatonine aanmaakt, weet je niet van jezelf. Want als je te weinig melatonine aanmaakt betekent dat niet per definitie dat je slecht slaapt. Andersom is het niet zo dat iedereen die slecht slaapt te weinig melatonine aanmaakt. Je kunt daarom het beste je melatoninespiegel laten meten, voordat je begint met het slikken van melatonine. Via deze website kun je dit aanvragen. Samen met de uitslag krijg je dan ook een persoonlijk advies.

Bronnen

Martín Giménez VM, Inserra F, Tajer CD, et al. Lungs as target of COVID-19 infection: Protective common molecular mechanisms of vitamin D and melatonin as a new potential synergistic treatment [published online ahead of print, 2020 May 15]. Life Sci. 2020;254:117808

Shneider A, Kudriavtsev A, Vakhrusheva A. Can melatonin reduce the severity of COVID-19 pandemic? Published online ahead of print, 2020 Apr 29. Int Rev Immunol. 2020;1‐10

Zhang R, Wang X, Ni L, et al. COVID-19: Melatonin as a potential adjuvant treatment. Published online ahead of print, 2020 Mar 23. Life Sci. 2020;117583

Zhou Y, Hou Y, Shen J, Huang Y, Martin W, Cheng F. Network-based drug repurposing for novel coronavirus 2019-nCoV/SARS-CoV-2. Cell Discov. 2020 Mar 16;6:14. doi: 10.1038/s41421-020-0153-3. eCollection 2020

Melatonine helpt bij succesvolle afbouw van benzodiazepinegebruik

Veel mensen die langdurig slaappillen gebruiken, willen daar op enig moment mee stoppen. Voor wie benzodiazepinen gebruikt, is dat vaak heel moeilijk. Slaapproblemen steken opnieuw de kop op en regelmatig is sprake van onthoudingsverschijnselen. Spaans onderzoek laat zien dat melatonine een effectief overbruggingsmiddel is als je na langdurig gebruik wilt stoppen met het slikken van benzodiazepinen. Het onderzoek vergeleek alle publicaties over dubbelblind onderzoek met melatonine bij de behandeling van slaapmiddelenverslaving.

In Nederland gebruiken ongeveer 400.000 mensen af en toe een slaappil; ongeveer 300.000 mensen slikken er elke avond een. In de meeste gevallen gaat het daarbij om een slaapmiddel uit de zogeheten benzodiazepinegroep, zoals diazepam, nitrazepam, oxazepam en temazepam. Bij kortdurend gebruik zijn ze meestal vrij effectief. Als je ze langer gebruikt neemt het effect echter vaak af (tolerantie). Bovendien wordt het steeds moeilijker om ermee te stoppen vanwege onthoudingsverschijnselen, zoals angst, gespannenheid, prikkelbaarheid en rusteloosheid. Het slaapprobleem kan ook heviger terugkeren dan voor de behandeling met slaapmiddelen het geval was. In feite is er sprake van een verslaving en dat maakt het moeilijk om te stoppen met het gebruik van een benzodiazepine slaapmiddel. Artsen raden daarom af om op eigen houtje te stoppen met het slikken van slaappillen. De huisarts kan hulp bieden met het maken van een afbouwschema, zodat je zo weinig mogelijk last hebt van onthoudingsverschijnselen. Dat betekent dat je in kleine stapjes de hoeveelheid slaapmiddel vermindert.

Tijdens de afbouw- en stopperiode kun je ter ondersteuning een alternatief gebruiken, zoals melatonine. Uit het Spaanse literatuuronderzoek blijkt dat dat een effectief hulpmiddel kan zijn. Succesvol afbouwen van een benzodiazepine slaapmiddel in de placebogroep lukte slechts 0-25 procent van de deelnemers, terwijl het de deelnemers van de melatoninegroepafbouwen in 64-78 procent van de gevallen lukte.

Bron

Morera-Fumero AL, Fernandez-Lopez L, Abreu-Gonzalez P. Melatonin and melatonin agonists as treatments for benzodiazepines and hypnotics withdrawal in patients with primary insomnia. A systematic review .[published online ahead of print, 2020 Apr 25]. Drug Alcohol Depend. 2020;107994. doi:10.1016/j.drugalcdep.2020.107994

Melatonine bij slaapproblemen door corona-infectie

Volgens Italiaanse coronaspecialisten is melatonine de eerste keus als slaapmiddel bij een corona-infectie. Melatonine herstelt het verstoorde slaap-waakritme en heeft een direct gunstig effect op de bestrijding van het coronavirus. Melatonine werkt daarbij als ontstekingsremmer en antioxidant. Het is bovendien werkzaam tegen de door het coronavirus veroorzaakte acute longbeschadiging (ALI = acute lung injury) en het acute respiratory distress-syndroom (ARDS). Dit zijn de complicaties die leiden tot langdurige opnames op de IC vanwege de noodzakelijke beademing. Beide longaandoeningen zijn de belangrijkste oorzaken van overlijden aan een corona-infectie. Melatonine verlicht de slaapproblemen die tijdens een corona-infectie optreden. Voldoende slaap is van groot belang bij de genezing van iedere infectieziekte, ongeacht de oorzaak ervan.

Naarmate je ouder wordt, neemt de melatonineproductie af. De nachtelijke melatoninespiegel is bij iemand van boven de zestig meer dan de helft lager dan toen hij twintig was. De melatoninespiegel van mensen met overgewicht, diabetes en hart- en vaatziekten is vaak nog lager. Dat de ziekte bij kinderen zo mild verloopt, komt wellicht mede doordat kinderen tot in de puberteit juist twee- tot driemaal zoveel melatonine aanmaken als jongvolwassenen.

De roep om het effect van melatonine bij de behandeling van corona te onderzoeken wordt steeds luider. Het onderzoek zou zich moeten toespitsen op de vraag of coronapatiënten met een ernstig ziektebeloop lagere melatoninespiegels hebben dan coronapatiënten met een mild beloop.

Nu de lock-downmaatregelen worden versoepeld, neemt het risico op besmetting met het coronavirus toe. Het is aannemelijk dat mensen met een lage melatoninespiegel na een besmetting meer risico lopen op een ernstiger verloop van de corona-infectie dan mensen met een hoge melatoninespiegel. Bij een lage melatoninespiegel is het raadzaam om preventief melatonine te gebruiken. Of iemand een lage of hoge melatoninespiegel heeft, is zonder meting niet te voorspellen. Mensen met een lage melatoninespiegel zijn namelijk niet altijd slechte slapers. En andersom hebben goede slapers niet per se een hoge melatoninespiegel. De enige voorspellende waarde is de mate van gevoeligheid voor koffie. Mensen die slecht slapen als ze ’s avonds koffie drinken hebben meestal een lage melatoninespiegel.

Een meting van de melatoninespiegel kunje via deze website aanvragen. Samen met de uitslag daarvan ontvang je een advies over eventueel melatoninegebruik.

Bronnen

Zambrelli E, Canevini M, Gambini O, D’Agostino A. Delirium and sleep disturbances in COVID-19: a possible role for melatonin in hospitalized patients? Published online ahead of print, 2020 Apr 17. Sleep Med. 2020;70:111

Shneider A, Kudriavtsev A, Vakhrusheva A. Can melatonin reduce the severity of COVID-19 pandemic? Published online ahead of print, 2020 Apr 29. Int Rev Immunol. 2020;1‐10

Zhang R, Wang X, Ni L, et al. COVID-19: Melatonin as a potential adjuvant treatment. Published online ahead of print, 2020 Mar 23. Life Sci. 2020;117583

Zhou Y, Hou Y, Shen J, Huang Y, Martin W, Cheng F. Network-based drug repurposing for novel coronavirus 2019-nCoV/SARS-CoV-2. Cell Discov. 2020 Mar 16;6:14. doi: 10.1038/s41421-020-0153-3. eCollection 2020